اساسنامه پژوهش سراي دانش آموزي

ضرورت

         ايجاد شرايط و امكاناتي كه رشد و پرورش خلاقيت ها و ارتقاي دانايي و توانايي دانش آموزان را به تناسب استعدادها و علايق آنان فراهم نمايد، يكي از اهداف اساسي آموزش و پرورش است. تحقق اين هدف با توجه به تنوع علايق و تفاوت تـوانمندي هاي دانــش آمـوزان و نـيز كـثرت جـمعيت دانش آموزي كشور، مستلزم دسترسي به ظرفيت هاي مناسبي از امكانات و منابع است؛ لكن محدوديت هاي موجود، عمدتاً انجام برنامه هاي اساسي و مبتني بر گستره استعدادها و تفاوت هاي فردي دانش آموزان را با مشكل مواجه مي نمايد؛ به گونه اي كه در عمل، رويكرد برنامه ها به پوشش عمومي دانش آموزان معطوف مي گردد. بدين جهت، برنامه ريزان، مديران و مجريان برنامه هاي آموزش و پرورش در تعامل با دانش آموزان با نيازهايي از آنان مواجه مي شوند كه امكانات موجود قادر به تأمين آن ها نيست. لذا ايجاد زمينه هايي علاوه بر شرايط موجود براي افراد علاقه مند و مستعدي كه با روحيه تحقيق و پژوهش در تعميق و توسيع آموخته هاي خود اهتمام دارند، امري ضروري به نظر مي رسد. تأسيس پژوهش سراهاي دانش آموزي به عنوان يكي از راهكارها، براي تأمين هدف فوق در نظر گرفته شده است.

ماده 1 : تعريف

         پژوهش سراي دانش آموزي، مركزي است كه به منظور گسترش فرهنگ تحقيق و پژوهش در بين دانش آموزان و هدايت استعدادها و رشد خلاقيت هاي آنان با فراهم نمودن امكانات و تجهيزات لازم تأسيس مي شود.

ماده 2 : اهداف

1 ـ اشاعه فرهنگ پژوهش و تحقيق فردي و گروهي در بين دانش آموزان؛

2 ـ رشد و توسعه بنيه علمي و پژوهشي دانش آموزان و ايجاد زمينه براي بروز خلاقيت هاي آنان؛

3 ـ تشويق و ترغيب دانش آموزان به تلفيق دانش نظري و فعاليت هاي عملي و كاربردي؛

4 ـ هدايت و راهنمايي دانش آموزان در جهت علايق و استعدادهايشان؛

5 ـ فراهم نمودن امكان دستيابي دانش آموزان به يافته هاي جديد علمي و پژوهشي داخل و خارج كشور؛

6 ـ ايجاد زمينه مشاركت دانش آموزان مستعد در انجام پژوهش هاي ملي و منطقه اي.

ماده 3 :

 سياست گذاري ها، برنامه ريزي هاي كلان و نظارت و ارزشيابي در سطح كشور توسط معاونت آموزش و پرورش نظري و مهارتي وزارت انجام مي پذيرد.

ماده 4 : اركان و تشكيلات :

الف : شوراي برنامه ريزي استان؛

ب : كميته برنامه ريزي منطقه؛

ج : رئيس مركز؛

د : واحد آموزش؛

و : واحد پژوهش؛

هـ : واحد پشتيباني.

ماده 5 : تـــركيب اعضاء و وظايف شوراي برنامه ريزي استان

الف : اعضاء شوراي برنامه ريزي عبارتند از :

1ـ رئيس سازمان ‌آموزش و پرورش ( رئيس شورا )؛

2ـ معاون آموزش و پرورش نظري و مهارتي ( دبير )؛

3ـ معاون پشتيباني؛

4ـ هماهنگ كننده گروه هاي آموزشي استان؛

5 ـ يكي از رؤساي پژوهش سراهاي داير در استان به انتخاب رئيس سازمان؛

6 ـ يك نفر صاحبنظر در امور پژوهشي به انتخاب معاون آموزش و پرورش نظري و مهارتي.

ب : وظايف شوراي برنامه ريزي استان عبارتند از :

1 ـ برنامه ريزي براي تحقق اهداف تعيين شده پژوهش سراها؛

2 ـ تصويب برنامه سالانه پيشنهادي كميته برنامه ريزي منطقه؛

3 ـ تعيين راهكارهاي مناسب براي برقراري ارتباط با مراكز علمي ، پژوهشي و نيز مؤسسات حقوقي؛

4 ـ نظارت و ارزشيابي از عملكرد پژوهش سرا؛

5 ـ تعيين منابع مالي و تصويب بودجه سالانه؛

6 ـ تشكيل جلسات، حداقل يك بار در ماه.

تبصره : تصميم هاي متخذه با راي اكثريت اعضاء معتبر است.

ماده 6 : تركيب اعضاء و وظايف كميته برنامه ريزي منطقه

الف : اعضاي كميته برنامه ريزي منطقه عبارتند از :

1ـ رئيس اداره آموزش و پرورش منطقه ( رئيس كميته )؛

2ـ معاون آموزشي منطقه؛

3ـ معاون پشتيباني؛

4ـ رئيس پژوهش سرا؛

5 ـ مسؤول واحد آموزش؛

6 ـ مسؤول واحد پژوهش؛

7ـ مسؤول واحد پشتيباني؛

8 ـ يـك نفر از دبـيران صاحبنظر در امــور پژوهشي ( ترجيحاً در رشته هاي علوم پايه ) به انتخاب معاون آموزشي؛

9ـ نماينده دانش آموزان پژوهشگر به انتخاب اعضاي پژوهش سراي دانش آموزي.

ب : وظايف كميته برنامه ريزي منطقه :

1 ـ تدوين برنامه سالانه و پيشنهاد به شوراي برنامه ريزي براي تصويب؛

2 ـ برنامه ريزي به منظور جذب و جلب دانش آموزان مستعد به پژوهش سرا و تقويت روحيه همكاري و مشاركت دانش آموزان؛

3 ـ برنامه ريزي براي جلب همكاري دبيران مجرب؛

4 ـ برنامه ريزي براي ارتباط با مؤسسات علمي و پژوهشي؛

5 ـ برنامه ريزي براي تشكيل همايش هاي علمي، برگزاري جشنواره ها و انتشار مقالات علمي؛

6 ـ تدوين برنامه هاي اجرايي در خصوص مصوبات شوراي برنامه ريزي.

تبصره : تصميم هاي شوراي برنامه ريزي با اكثريت آراء معتبر است.

ماده 7 : وظايف پژوهش سرا

1 ـ برنامه ريزي براي ايجاد زمينه هاي بروز خلاقيت و نوآوري دانش آموزان؛

2 ـ برنامه ريزي براي تقويت روحيه همكاري و مشاركت دانش آموزان در انجام فعاليت هاي علمي و پژوهشي؛

3 ـ برگزاري كنفرانس ها و همايش ها و جشنواره هاي علمي؛

4 ـ ايجاد بانك اطلاعاتي مورد نياز دانش آموزان ؛

5 ـ ايـجاد كـارگاه ها و آزمايشگاه ها و كتابخانه مورد نياز براي انجام پژوهش هاي دانش آموزي؛

6 ـ حمايت از دانش آموزان پژوهشگر و نظارت و هدايت طرح هاي تحقيقاتي آنان؛

7 ـ ايجاد زمينه برقراري ارتباط پژوهشگران دانش آموز با ساير نهادها و مؤسسات علمي و پژوهشي و آموزشي؛

8 ـ‌ تشكيل انجمن هاي علمي دانش آموزي؛

9 ـ به كارگيري دبيران و اساتيد مجرب براي آموزش و راهنمايي طرح هاي پژوهشي دانش آموزان؛

10ـ استفاده از نظرات و پيشنهادهاي صاحبنظران امر تعليم و تربيت؛

11 ـ بـــرنامه ريـــزي جهت اجراي سياست هاي مصوب شوراي برنامه ريزي و كميته برنامه ريزي پژوهش سرا؛

12 ـ برگزاري مسابقات علمي، پژوهشي و آزمايشگاهي؛

13 ـ تشكيل نمايشگاه هايي از دست ساخته ها و نتايج پژوهشي دانش آموزان؛

14 ـ فراهم نمودن زمينه هاي مشاركت دانش آموزان پژوهشگر در پژوهش هاي ملي و منطقه اي؛

15 ـ برقراري ارتباط با مديران واحدهاي آموزشي براي شناساندن فعاليت هاي پژوهش سرا و جلب نظر دبيران به اهميت تحقيق و پژوهش در فرآيند ياد دهي ـ يادگيري و نيز تشويق دانش آموزان به مطالعه و تحقيق؛

16 ـ مشاركت در مجامع علمي و پژوهشي؛

17 ـ ارائه گزارش هاي مرحله اي به شوراي برنامه ريزي؛

18 ـ تأمين منابع مالي مورد نياز.

ماده 8 : نحوه اداره پژوهش سرا

      رئيس پژوهش سرا كه با پيشنهاد معاون آموزش و پرورش نظري و مهارتي و ابلاغ رئيس اداره منصوب مي گردد، مــسؤوليت اداره پژوهش سرا را به عهده دارد. وي براي حسن اداره اين مركز، از بين اعضاي گروه هاي آموزشي، افراد علاقه مند واجد شرايط را به عنوان مسئولان واحدهاي آموزش، پژوهش و پشتيباني، به تناسب حجم فعاليت مركز ، در اختيار خواهد گرفت.

ماده 9 : واجدين شرايط عضويت در پژوهش سرا

      دانـش آمـوزان دوره مـتوسطه نـظري، فني و حرفه اي، كاردانش، و نيز دانش آموزان دوره پيش دانشگاهي به شرح زير مي توانند از امكانات پژوهش سرا استفاده نمايند:

الف: دانش آموزاني كه به تشخيص شوراي دبيران واحد آموزشي از توانايي، استعداد و علاقه كافي به مطالعه و تحقيق برخوردار باشند؛

ب: دانش آموزاني كه در مسابقات علمي، فرهنگي و هنري، تحقيقاتي و آزمايشگاهي موفق به رتبه در هر يك از مراحل اجرايي شده اند؛

ج: دانش آموزان واجد شرايط شركت در مراحل جشنواره خوارزمي و المپياد ها؛

د: دانش آموزاني كه در هر پايه و رشته تحصيلي حايز رتبه هاي اول تا پنجم در سطح مدارس باشند؛

ه : دانش آموزان دوره راهنمايي كه علاقه مندي قابل توجهي به فعاليت هاي پژوهشي داشته باشند، با تصويب و معرفي شوراي معلمان مي توانند به عضويت پذيرفته شوند.

ماده 10 : شرايط و نحوه تأسيس

1 ـ اختصاص ساختمان مناسب، به طوري كه فضاهاي لازم جهت داير نمودن آزمايشگاه ها و كارگاه رايانه، كتابخانه، سالن مطالعه و همايش در آن موجود باشد؛

2 ـ تجهيز آزمايشگاه ، كارگاه و كتابخانه و وسايل سمعي و بصري مورد نياز؛

3 ـ تأمين نيروي انساني واجد شرايط براي اداره مركز؛

4 ـ پيشنهاد تأسيس از سوي منطقه آموزش و پرورش به سازمان آموزش و پرورش استان؛

5 ـ انجام بررسي هاي لازم پيرامون پيشنهاد تأسيس از سوي معاونت آموزش و پرورش نظري و مهارتي استان و صدور مجوز در صورت تأييد از سوي سازمان آموزش و پرورش استان.

ماده 11 : نظارت و ارزشيابي

1 ـ نظارت مستمر بر فعاليت هاي پژوهش سرا توسط معاونت آموزش و پرورش نظري و مهارتي منطقه اعمال خواهد شد.

2 ـ در سطح استان، نظارت بر حسن انجام فعاليت هاي پژوهش سراها و ارزشيابي از عملكرد آن ها بر اساس معيارهايي كه از سوي معاونت اعلام مي گردد، به عهده معاونت آموزش و پرورش نظري و مهارتي استان خواهد بود.

3 ـ سازمان آموزش و پرورش استان، گزارش هاي مربوط به نظارت و ارزشيابي عملكرد و نيز فهرست فعاليت هاي پژوهشي انجام شده را در پايان هر سال تحصيلي به معاونت آموزش و پرورش نظري و مهارتي وزارت ارائه خواهد داد.

ماده 12 : منابع مالي

هزينه هاي مورد نياز پژوهش سراها از منابع زير تأمين مي شود:

1 ـ اعتبارات تخصيصي از سوي شوراهاي آموزش و پرورش استان ها و مناطق؛

2 ـ مؤسسات محلي از قبيل شهرداري ها ، مراكز علمي و پژوهشي و بنگاه هاي اقتصادي؛

3 ـ كمك هاي مردمي.

ماده 13 :

شيوه نامه اجرايي اين اساسنامه توسط معاونت آموزش و پرورش نظري و مهارتي تهيه و ابلاغ خواهد شد.

ماده 14 :

اين اساسنامه در 14 ماده تدوين و از تاريخ ابلاغ قابل اجراست. 

مرتضي حاجي

وزير آموزش و پرورش

شيوه نامه اجرايي اساسنامه پژوهش سراي دانش آموزي

         به استناد ماده 13 اساسنامه پژوهش سراهاي دانش آموزي ( كه به شماره 28/420 مورخ 14/11/1381 به سازمان هاي آموزش و پرورش ابلاغ گرديده است ) و به منظور تمهيد مقدمان لازم جــهت اجـراي دقـيق امـور در هر يك از مراحل تاسيس، تجهيز، اداره و انجام فعاليت هاي پـژوهش سـراهاي دانش آموزي، شيوه نامه زير ابلاغ مي گردد. اميد است با دقت نظر، جدّيّت و پي گيري مسئولين امر، شاهد شكل گيري اصولي و تحقق اهداف پـژوهش سـراهاي دانش آموزي در سراسر كشور باشيم.

الف ) كليات :

1 ـ پـژوهش سـراهاي دانش آموزي به منظور تحقق اهداف مندرج در ماده 2 اساسنامه مربوط، تأسيس و راه اندازي مي شوند، لذا فراهم نمودن ساز و كارهاي لازم براي اصول به اهداف مذكور، لازمه هر گونه درخواست تأسيس است.

2 ـ خــط مـشي ها و سـياست گذاري هاي كـلان در راستاي تحقق اهداف پـژوهش سـراهاي دانش آموزي در سراسر كشور توسط معاونت آموزش و پرورش نظري و مهارتي وزارت تعيين و ابلاغ مي گردد 

3 ـ در سال جاري، پـژوهش سـراها در مراكز استان ها و مناطق بزرگ آموزشي كشور داير خواهد شد و توسعه ان ها در سنوات آتي، منوط به تأمين كامل شرايط، اعتبارات و نيز ارزيابي مثبت از عملكرد پـژوهش سـراهاي داير شده در هر استان مي باشد.

4 ـ روساي محترم سازمان هاي آموزش و پرورش پس از صدور مجوز تأسيس نسبت به تشكيل شوراي برنامه ريزي پژوهش سراهاي استان بر طبق ماده 5 اساسنامه اقدام و در خصوص انجام وظايف تعيين شده در بند « ب » همين ماده اهتمام جئي نمايند.

5 ـ لازم است مناطق آموزشي كه مجوز تأسيس پـژوهش سـراهاي دانش آموزي دريافت مي دارند، طـبق مـاده 6 اسـاسنامه نـسبت بـه تشكيل كميته برنامه ريزي منطقه اقدام نمايند و بر اساس بند « ب » اين ماده نسبت به انجام وظايف تعيين شده اهتمام جدي مبذول دارند.

ب ) راه اندازي :                

1 ـ بر اساس ماده 10 اساسنامه، مناطق آموزش و پرورش، مجوز تأسيس پـژوهش سـرا را از سازمان آمـوزش و پرورش درخواست مي نمايند و سازمان، بعد از بررسي هاي لازم، در صورت تأييد درخواست هاي واجد شرايط، جهت صدور مجوز نهايي تأسيس براي هر يك از پژوهش سراها هماهنگي لازم را با دفتر آموزش و پرورش نظري و پيش دانشگاهي به عمل خواهد آورد.

2 ـ معاونت آموزش و پرورش نظري و مهارتي سازمان با موافقت رئيس سازمان ، مناطق مورد نظر براي تأسيس پژوهش سراها را معين و پس از برآورد اعتبارات و هزينه هاي تجهيز مورد نياز و تامين فضاي فيزيكي لازم، ميزان توان سازمان را براي تأسيس بر طبق فرم هاي شماره ( 1 و 2 ) به دفتر آموزش و پرورش نظري و پيش دانشگاهي اعلام مي نمايند.

3 ـ دفتر آموزش و پرورش نظري و پيش دانشگاهي پي از بررسي فرم هاي حاوي اطلاعات خواسته شده در خصوص انطباق شرايط پيشنهادي سازمان هاي آموزش و پرورش براي تأسيس با معيارها و ضوابط تعيين شده، اعلام نظر مي فرمايد؛ به گونه اي كه تأسيس و توسعه اين مراكز در سراسر كشور متناسب با جمعيت دانش آموزي متوسطه استان ها و مناطق و نيز رعايت اولويت مناطق محروم باشد.

ج ) شرايط و امكانات :

1 ـ سازمان آموزش و پرورش متقاضي تأسيس پژوهش سرا بايد علاوه بر تأمين و معرفي ساختمان مناسب و نيروي انساني مورد نياز، حداقل نيمي از هزينه هاي تجهيز و راه اندازي را بر طبق فرم شماره ( 3 ) از منابع استاني تعهد و تأمين نمايد. معاونت آموزش و پرورش نظري و مهارتي وزارت نيز حداكثر معادل نصف هزينه هاي مذكور را در صورت وجود اعتبار تقبل خواهد كرد.

2 ـ فضاي فيزيكي براي تأسيس پژوهش سرا بايد داراي امكان استقرار كتابخانه، آزمايشگاه، كارگاه رايانه، حداقل 3 كلاس درس، سالن مطالعه، نمازخانه، محل استقرار دبيران و اساتيد، مديريت و ديگر عوامل اجرايي باشد و در موقعيت مكاني مناسب قرار داشته بـاشد؛ بـه گونه اي كه دسترسي و آمد و شد دانش آموزان به محل آن سهل باشد.

د ) نحوه اداره پژوهش سراهاي دانش آموزي :

1 ـ پـست هاي سـازماني پـژوهش سـراهاي دانـش آموزي بر اساس اساسنامه مربوط از محل پست هاي سازماني آزمايشگاه هاي مركزي به شرح تامين مي گردد:

الف ) مسئول مركز با عنوان كارشناس مسئول پژوهش سراي دانش آموزي و آزمايشگاه مركزي؛

ب ) مسئول واحد آموزشي با عنوان كارشناس آزمايشگاه؛

ج ) مسئول واحد پژوهش با عنوان كارشناس آزمايشگاه؛

د ) مسئول واحد پشتيباني با عنوان كارشناس آزمايشگاه؛

هـ ) خدمتگزار، سرايدار. 

2 ـ مسئول پژوهش سرا از بين دبيران علاقه مند، با تجربه و آشنا به امور تحقيق و پژوهش و برخوردار از مقبوليت لازم به پيشنهاد معاون آموزش آموزش و پرورش نظري و مهارتي منطقه و با ابلاغ رييس اداره منصوب مي گردد.

3 ـ هـر يــك از مــسئولين واحد هاي آموزشي، پژوهشي و پشتيباني از بين دبيران مجرب ، علاقه مند و آشنا به امور پژوهشي، به پيشنهاد مسئول پژوهش سرا و پس از تأييد و صدور ابلاغ توسط معاون آموزش و پرورش نظري و مهارتي منطقه زير نظر مسئول پژوهش سرا فعاليت مي نمايند.

4 ـ مقررات داخلي پژوهش سرا در خصوص نحوه استفاده از ساير همكاران به صورت غير موظف، عضويت دانش آموزان، انضباط داخلي و نيز ساير مواردي كه رعايت آن در ارايه كيفي برنامه ها مؤثر است، توسط مسئول پژوهش سرا تهيه و بعد از تصويب كميته برنامه ريزي منطقه لازم الاجرا خواهد بود.

5 ـ پژوهش سراي دانش آموزي در ايام هفته داير خواهد بود و مسئول پژوهش سرا بايد به گونه اي برنامه ريزي نمايد كه دانش آموزان دختر و پسر به صورت مجزا در ايام هفته بتوانند از امكانات پژوهش سرا استفاده نمايند.

هـ ) شرايط پذيرش دانش آموزان :   

1 ـ مـناطق آموزش و پرورش محل تشكيل پژوهش سراها نسبت به تبيين اهداف و برنامه هاي پژوهش سرا براي دانش آموزان، اولياء و دبيران واحدهاي آموزشي متوسطه به نحو متقضي و با استفاده از رسانه هاي محلي اقدام نمايند.

2 ـ مـناطق آمـوزش و پـرورش از طـريق تـشكيل جلسات با مديران واحدهاي آموزشي متوسطه و گروه هاي آموزشي، براي اتخاذ شيوه هاي مناسب جلب و جذب دانش آموزان به پژوهش سراها بر طبق ماده ( 9 ) اساسنامه اقدام مي نمايند.

3 ـ مسئول پژوهش سرا مي تواند به منظور تقويت روحيه مشاركت دانش آموزان، با تصويب كميته برنامه ريزي منطقه، مبلغي را به عنوان حق عضويت از دانش آموزان دريافت نمايد.

4 ـ دانش آموزان دوره متوسطه و نيز دانش آموزان دوره پيش دانشگاهي در صورتي كه واجد يكي از شرايط زير باشند، مي توانند به عضويت پژوهش سرا پذيرفته مي شود و از امكانات آن استفاده نمايند:

الف ) دانش آموزاني كه به تشخيص شوراي دبيران واحد آموزشي از توانايي، استعداد و علاقه به مطالعه و تحقيق برخوردار باشند.

ب ) دانش آموزاني كه در مسابقات علمي، فرهنگي و هنري، تحقيقاتي و آزمايشگاهي موفق به اخذ رتبه شوند.

ج ) دانش آموزان واجد شرايط شركت در كليه مراحل جشنواره خوارزمي و المپيادها.

د ) دانش آموزاني كه در هر پايه و رشته تحصيلي داراي رتبه هاي اول تا پنجم در سطح مدارس باشند. 

تبصره : دانش آموزان دوره راهنمايي كه علاقه مندي قابل توجهي به فعاليت هاي پژوهشي داشته باشند، با هماهنگي كميته برنامه ريزي منطقه و پس از تصويب و معرفي شوراي معلمان مي توانند به عضويت پذيرفته شوند.

و ) اعتبارات :

1 ـ مطابق بند ( 5 ) از قسمت « ب » ماده ( 5 ) اساسنامه ، اعتبارات مورد نياز سالانه هر يك از پژوهش سراهاي داير در استان برنامه هاي مصوّب هر يك از پژوهش سراها توسط شوراي برنامه ريزي پژوهش سراهاي استان تصويب و ابلاغ مي شود . تعيين منابع مالي و تأمين اعتبارات مذكور توسط سازمان آموزش و پرورش انجام مي شود.  

2 ـ هزينه هاي جاري مركز از منابع داخلي استان و با تصويب شوراي آموزش و پرورش استان و مناطق تأمين خواهد شد.

3 ـ ميزان و نحوه پرداخت حق الزحمه عواملي كه بنا به ضرورت به صورت غير موظف با پژوهش سرا همكاري مي نمايند، بنا به پيشنهاد مسئول مركز و پس از تصويب كميته برنامه ريزي از محل اعتبارات مناطق قابل پرداخت مي باشد.

4 ـ تخصيص اعتبارات ستادي صرفاً براي مرحله تأسيس و تجهيز پژوهش سراها انجام مي پذيرد؛ منوط به اين كه تعهدات سازمان آموزش و پرورش نيز در اين خصوص و تأمين هزينه هاي بعدي محقق شود.

ز ) نظارت و ارزشيابي :  

1 ـ مـعاونت آمـوزش و پـرورش نـظري و مـهارتي اسـتان، نظارت بر حسن انجام فعاليت هاي پژوهشي سراها را به عهده خواهد داشت. لازم است اين معاونت از عملكرد